CIIE (Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc) là hội chợ tổ chức thường niên tại Thượng Hải từ năm 2018, được thiết kế riêng cho doanh nghiệp nước ngoài bán hàng vào Trung Quốc; CAEXPO (Hội chợ Trung Quốc – ASEAN) là hội chợ thường niên tại Nam Ninh, Quảng Tây từ năm 2004, tập trung thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và các nước ASEAN. Cả hai khác Canton Fair ở chiều hướng: Canton Fair chủ yếu là nơi hàng Trung Quốc bán ra thế giới, còn CIIE và CAEXPO mở cửa cho hàng nước ngoài, trong đó có hàng Việt, đi vào.
Với doanh nghiệp Việt muốn bán vào thị trường Trung Quốc qua kênh chính ngạch, hai hội chợ này là điểm tiếp cận người mua Trung Quốc tập trung: nhà nhập khẩu, nhà phân phối, chuỗi bán lẻ, nền tảng thương mại điện tử. Nhưng chúng cũng có đặc thù riêng về người mua, cách tổ chức và kỳ vọng thực tế.
Bài này so sánh hai hội chợ, nêu nhóm hàng phù hợp và cách chuẩn bị. Lịch, quy mô và điều kiện tham gia thay đổi theo từng kỳ; kiểm thông tin chính thức của ban tổ chức và đơn vị xúc tiến thương mại Việt Nam trước khi quyết định.
CIIE: hội chợ cấp quốc gia lấy chủ đề nhập khẩu
CIIE được tổ chức lần đầu vào tháng Mười một năm 2018 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Quốc gia ở Thượng Hải, và từ đó diễn ra hằng năm vào khoảng tháng Mười một. Phía Trung Quốc giới thiệu đây là hội chợ cấp quốc gia đầu tiên trên thế giới lấy nhập khẩu làm chủ đề, gắn với chủ trương mở cửa thị trường nội địa cho hàng nước ngoài. Đơn vị đứng ra tổ chức gồm Bộ Thương mại Trung Quốc và chính quyền thành phố Thượng Hải.
Hội chợ thường có hai phần chính: triển lãm doanh nghiệp chia theo khu ngành như thực phẩm và nông sản, hàng tiêu dùng, thiết bị y tế và chăm sóc sức khoẻ, ô tô, trang bị kỹ thuật, dịch vụ thương mại; và triển lãm quốc gia, nơi các nước giới thiệu hình ảnh, môi trường đầu tư và thế mạnh. Ngoài ra là diễn đàn kinh tế bên lề.
Người mua đến CIIE gồm nhiều đoàn thu mua từ các tỉnh thành và doanh nghiệp Trung Quốc, bên cạnh nhà nhập khẩu, nhà phân phối, chuỗi bán lẻ, nền tảng thương mại điện tử. Với hàng tiêu dùng và thực phẩm, đây là cơ hội gặp những đơn vị có kênh phân phối rộng khắp thị trường. Mặt khác, quy mô lớn và sự hiện diện của nhiều tập đoàn đa quốc gia khiến gian hàng doanh nghiệp nhỏ dễ bị lu mờ nếu không có kế hoạch mời khách trước.
CAEXPO: cửa ngõ thương mại Trung Quốc – ASEAN ở Nam Ninh
CAEXPO ra đời năm 2004, tổ chức hằng năm tại Nam Ninh, thủ phủ khu tự trị Quảng Tây, thường vào khoảng tháng Chín. Hội chợ được đồng tổ chức bởi cơ quan thương mại của Trung Quốc và các nước ASEAN cùng Ban Thư ký ASEAN, với chính quyền Quảng Tây đứng ra vận hành. Mỗi kỳ thường có một nước ASEAN được chọn làm "quốc gia chủ đề", được ưu tiên quảng bá. Song song với hội chợ là Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư Trung Quốc – ASEAN.
Vị trí địa lý làm nên đặc điểm của CAEXPO với doanh nghiệp Việt: Quảng Tây giáp Việt Nam, có các cửa khẩu đường bộ và đường sắt quan trọng, là địa bàn trung chuyển lớn cho nông sản và hàng hoá Việt Nam đi vào nội địa Trung Quốc. Người mua ở CAEXPO vì thế có nhiều nhà nhập khẩu, thương nhân ở các tỉnh phía Tây Nam Trung Quốc quen với hàng Việt và logistics qua biên giới.
Việt Nam thường có khu gian hàng quy mô đáng kể tại CAEXPO, với nhiều nhóm hàng như nông sản, thực phẩm chế biến, đồ uống, thủ công mỹ nghệ, hàng tiêu dùng. Hội chợ cũng có khu đầu tư và hợp tác địa phương, phù hợp với tỉnh thành và doanh nghiệp muốn quảng bá cơ hội hợp tác, không chỉ bán hàng.
So sánh CIIE, CAEXPO và Canton Fair
Ba hội chợ thường bị gộp chung là "đi hội chợ Trung Quốc", nhưng mục đích và người mua rất khác nhau.
| Tiêu chí | CIIE | CAEXPO | Canton Fair |
|---|---|---|---|
| Nơi tổ chức | Thượng Hải | Nam Ninh, Quảng Tây | Quảng Châu, Quảng Đông |
| Năm bắt đầu | 2018 | 2004 | 1957 |
| Chiều thương mại chính | Hàng nước ngoài vào Trung Quốc | Hai chiều Trung Quốc – ASEAN | Hàng Trung Quốc ra thế giới |
| Người mua tiêu biểu | Đoàn thu mua, nhà phân phối, bán lẻ, thương mại điện tử từ khắp Trung Quốc | Nhà nhập khẩu, thương nhân Tây Nam Trung Quốc và ASEAN | Người mua quốc tế tìm nguồn cung Trung Quốc |
| Vai trò với doanh nghiệp Việt | Bán hàng tiêu dùng, thực phẩm vào thị trường rộng | Bán nông sản, hàng tiêu dùng qua kênh gần biên giới; xúc tiến đầu tư | Chủ yếu tìm nhà cung cấp, nhập máy móc nguyên liệu |
| Mức cạnh tranh tại gian | Cao, nhiều thương hiệu quốc tế lớn | Trung bình, chủ yếu doanh nghiệp ASEAN | Không áp dụng nếu đi với tư cách người mua |
Quy tắc thực dụng: nếu sản phẩm đã có thương hiệu, bao bì và hồ sơ sẵn sàng cho bán lẻ hiện đại, CIIE cho cơ hội tiếp cận kênh phân phối rộng. Nếu sản phẩm là nông sản, thực phẩm đi qua kênh biên mậu hoặc bạn mới bắt đầu tìm hiểu thị trường, CAEXPO gần gũi hơn về địa lý, chi phí và người mua.
Điều kiện để hàng Việt bán được vào Trung Quốc qua hội chợ
Gặp được người mua ở hội chợ chỉ là bước đầu. Hàng có vào được thị trường Trung Quốc qua kênh chính ngạch hay không phụ thuộc vào các điều kiện mà doanh nghiệp phải chuẩn bị từ trước:
- Quyền tiếp cận thị trường của mặt hàng. Với nhiều loại nông sản tươi, thuỷ sản, thịt, Trung Quốc chỉ cho phép nhập khẩu những mặt hàng đã hoàn tất đàm phán kiểm dịch giữa hai nước. Kiểm danh mục hiện hành trước khi đem mẫu đi.
- Đăng ký doanh nghiệp sản xuất. Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc phải đăng ký với cơ quan hải quan Trung Quốc theo quy định chung, với cơ chế khác nhau tuỳ nhóm hàng.
- Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói với nhiều loại trái cây, theo yêu cầu của nghị định thư giữa hai nước.
- Nhãn mác tiếng Trung theo quy định của Trung Quốc cho hàng bán lẻ, gồm thông tin nhà nhập khẩu, xuất xứ, thành phần.
- Chứng nhận xuất xứ để người mua hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định mà hai nước tham gia, như hiệp định thương mại ASEAN – Trung Quốc hoặc RCEP.
- Bảo hộ nhãn hiệu tại Trung Quốc trước khi quảng bá, vì Trung Quốc áp dụng nguyên tắc nộp đơn trước, nhãn hiệu chưa đăng ký có thể bị người khác đăng ký trước.
Các yêu cầu này do cơ quan có thẩm quyền của hai nước quản lý và được cập nhật thường xuyên. Doanh nghiệp nên kiểm với cơ quan xúc tiến thương mại, thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc và cơ quan quản lý chuyên ngành trước mỗi kỳ hội chợ.
Chuẩn bị cho một kỳ CIIE hoặc CAEXPO
Phần lớn doanh nghiệp Việt tham gia hai hội chợ này qua khu gian hàng Việt Nam do cơ quan xúc tiến thương mại, hiệp hội hoặc tỉnh thành tổ chức. Trình tự gợi ý:
- Xác định nhóm hàng và kênh mục tiêu. Bán cho nhà nhập khẩu tổng, chuỗi siêu thị, hay nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới; mỗi kênh có yêu cầu khác về giá, bao bì, sản lượng.
- Kiểm quyền tiếp cận thị trường và hồ sơ đăng ký của mặt hàng như phần trên. Không đủ điều kiện nhập khẩu chính ngạch thì đơn hàng ký ở hội chợ cũng không thực hiện được.
- Chuẩn bị tài liệu bằng tiếng Trung: giới thiệu doanh nghiệp, bảng quy cách, bảng giá theo điều kiện giao hàng phổ biến với người mua Trung Quốc.
- Thuê phiên dịch hiểu ngành, không chỉ biết tiếng. Người mua Trung Quốc thường trao đổi nhanh, chi tiết về giá và điều khoản.
- Liên hệ thương vụ, hiệp hội để mời người mua trước, đăng ký các buổi kết nối giao thương do ban tổ chức hoặc đoàn Việt Nam sắp xếp.
- Chuẩn bị phương án sau hội chợ: khả năng gửi mẫu, đi thăm nhà máy, giao đơn thử với điều khoản thanh toán an toàn.
Một lưu ý về kỳ vọng: các con số tổng giá trị giao dịch, ý định hợp tác công bố sau mỗi kỳ hội chợ lớn thường bao gồm cả thoả thuận khung và ý định chưa ràng buộc. Doanh nghiệp nên đo kết quả của chính mình bằng đơn hàng thực hiện và khách quay lại, không bằng số biên bản ghi nhớ đã ký.
Những rủi ro cần biết khi bán vào Trung Quốc qua hội chợ
Nhầm lẫn giữa người mua thật và người thu thập thông tin. Một số khách đến gian chủ yếu để hỏi giá, quy cách, nguồn nguyên liệu. Chia sẻ thông tin kỹ thuật chi tiết, công thức hay danh sách nhà cung cấp nguyên liệu với người chưa được thẩm định là rủi ro.
Nhãn hiệu bị đăng ký trước. Đây là rủi ro đã xảy ra với nhiều thương hiệu nước ngoài tại Trung Quốc. Đăng ký nhãn hiệu, cả dạng chữ Latinh và tên tiếng Trung nếu có dùng, trước khi quảng bá rộng.
Điều khoản thanh toán và trách nhiệm hàng hoá. Với đơn đầu, thoả thuận rõ điều kiện giao hàng, thời điểm chuyển rủi ro, phương thức thanh toán, cách xử lý khi hàng bị giữ hoặc trả lại tại cửa khẩu vì không đạt kiểm dịch.
Phụ thuộc vào một người mua lớn. Một nhà nhập khẩu tổng có thể đặt khối lượng lớn rồi chi phối giá. Đa dạng hoá người mua và kênh giúp giảm rủi ro này.
Thay đổi quy định nhanh. Yêu cầu về đăng ký, kiểm dịch, nhãn mác có thể thay đổi giữa hai kỳ hội chợ. Cập nhật thông tin thường xuyên qua cơ quan chính thức thay vì dựa vào kinh nghiệm cũ.
Đọc đúng vai trò của hai hội chợ trong chiến lược thị trường Trung Quốc
CIIE và CAEXPO nên được nhìn như hai công cụ khác nhau trong một chiến lược dài hơi, không phải hai sự kiện để "đi cho biết". CAEXPO phù hợp giai đoạn thăm dò: gặp thương nhân quen hàng Việt, hiểu cách hàng đi qua biên giới, kiểm phản hồi về giá và quy cách với chi phí tương đối thấp. CIIE phù hợp khi sản phẩm đã sẵn sàng cho kênh bán lẻ hiện đại và doanh nghiệp đủ năng lực đáp ứng đơn của nhà phân phối lớn.
Giữa các kỳ hội chợ, công việc thật sự là duy trì quan hệ với người mua đã gặp, hoàn thiện hồ sơ đăng ký, nhãn mác, nhãn hiệu, và theo dõi thay đổi quy định. Doanh nghiệp quay lại cùng một hội chợ qua nhiều kỳ với sản phẩm ngày càng hoàn thiện thường được người mua Trung Quốc tin hơn doanh nghiệp xuất hiện một lần rồi biến mất.
Câu hỏi thường gặp
CIIE có dành chỗ cho doanh nghiệp nhỏ không hay chỉ cho tập đoàn lớn?
Doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn tham gia được, thường qua khu gian hàng quốc gia hoặc gian chung do cơ quan xúc tiến thương mại tổ chức. Tập đoàn đa quốc gia chiếm các khu lớn và nổi bật, nên doanh nghiệp nhỏ cần chủ động mời khách trước và chọn đúng khu ngành để không bị lu mờ.
Đi CAEXPO có thể kết hợp khảo sát thị trường biên giới không?
Có. Nam Ninh gần các cửa khẩu giữa Quảng Tây và Việt Nam, nhiều doanh nghiệp kết hợp thăm chợ đầu mối, kho trung chuyển, gặp nhà nhập khẩu ở khu vực biên giới trong cùng chuyến. Cần tuân thủ quy định nhập cảnh và lịch trình đã khai khi xin thị thực.
Ký biên bản ghi nhớ ở hội chợ có ràng buộc pháp lý không?
Biên bản ghi nhớ thường chỉ thể hiện ý định hợp tác, mức ràng buộc tuỳ nội dung và luật áp dụng. Đơn hàng thật cần hợp đồng mua bán với điều khoản đầy đủ về hàng hoá, giá, giao hàng, thanh toán, giải quyết tranh chấp. Đừng coi biên bản ghi nhớ là đơn hàng.
Có cần pháp nhân tại Trung Quốc để bán hàng sau hội chợ không?
Không nhất thiết. Phần lớn doanh nghiệp Việt bán qua nhà nhập khẩu Trung Quốc, bên chịu trách nhiệm thủ tục nhập khẩu và phân phối. Lập pháp nhân hoặc văn phòng đại diện chỉ đáng cân nhắc khi doanh số đủ lớn và cần kiểm soát kênh phân phối, với tư vấn pháp lý tại Trung Quốc.
Ngoài CIIE và CAEXPO còn hội chợ nào ở Trung Quốc đáng chú ý cho hàng Việt?
Tuỳ ngành: các hội chợ thực phẩm, rượu và đồ uống, hội chợ hàng tiêu dùng nhập khẩu ở Hải Nam, và nhiều hội chợ chuyên ngành ở Thượng Hải, Quảng Châu, Thâm Quyến. Chọn theo nhóm hàng và kênh mục tiêu, kiểm thông tin hội chợ qua thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc.